راهنمای جامع عمل کرز (CAIRS) برای درمان قوز قرنیه و تحول آن در چشم‌پزشکی ایران
قوز قرنیه (کراتوکونوس) یکی از چالش‌برانگیزترین بیماری‌های پیشرونده چشم است که با نازک شدن تدریجی و تغییر شکل طبیعی قرنیه از حالت کروی به شکل مخروطی، باعث ایجاد آستیگماتیسم نامنظم و افت شدید کیفیت بینایی می‌شود. تا سال‌ها، درمان این عارضه در مراحل پیشرفته به استفاده از لنزهای سخت یا در موارد وخیم به جراحی‌های سنگین پیوند قرنیه محدود بود.
اما با پیشرفت فناوری‌های نوین در چشم‌پزشکی، تکنیک‌های کم‌تهاجمی فوق‌العاده‌ای ابداع شده‌اند که یکی از برجسته‌ترین آن‌ها عمل کرز (CAIRS – Corneal Allogenic Intrastromal Ring Segments) است. در این مقاله تخصصی، به بررسی ساختار این روش مدرن، مزایای آن نسبت به روش‌های قدیمی و نقش پیشگامانه پرفسور مهرداد محمدپور (استاد تمام چشم‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران) در اجرای موفقیت‌آمیز و توسعه این روش در ایران می‌پردازیم.
عمل کرز (CAIRS) چیست و چه مکانیزمی دارد؟
در روش‌های قدیمی‌ترِ کارگذاری حلقه‌های داخل قرنیه (مانند اینتاکس یا کرارینگ)، از قطعات پلاستیکی مصنوعی (از جنس PMMA) استفاده می‌شد. این قطعات پلاستیکی اگرچه تا حدی انحنای قرنیه را اصلاح می‌کردند، اما به دلیل ماهیت خارجی و سنتتیک خود، عوارضی همچون احتمال پس‌زدگی، تحلیل بافت پیرامون حلقه (Melting)، ایجاد هاله‌های نوری شدید در شب و ناراحتی‌های مزمن را به همراه داشتند.
در مقابل، عمل کرز (حلقه‌های بافتی آلوگرافت درون استرومایی) یک رویکرد کاملاً بیولوژیک و پیشرفته است:
Bullet استفاده از بافت طبیعی: در این تکنیک، به جای مواد پلاستیکی، از قطعات کمانی‌شکلِ تهیه شده از بافت قرنیه اهداکننده انسانی (Donor) استفاده می‌شود.
Bullet تونل‌کشی دقیق: جراح با استفاده از ابزارهای ظریف یا لیزرهای پیشرفته، کانال یا تونل‌های میکروسکوپی در عمق مشخصی از استرومای قرنیه ایجاد کرده و این قوس‌های بافتی را در جای خود قرار می‌دهد.
Bullet تخت کردن و منظم‌سازی قرنیه: حضور این سگمنت‌های بافتی باعث تخت شدن قله مخروط، کاهش درجه آستیگماتیسم نامنظم و تقویت ساختار بیومکانیکی قرنیه می‌شود.
مزایای بی‌نظیر عمل کرز در مقایسه با روش‌های سنتی
1. سازگاری زیستی کامل (Biocompatibility): از آنجا که ایمپلنت از جنس بافت طبیعی قرنیه است، سیستم ایمنی و سلول‌های چشم آن را به عنوان جسم خارجی پس نزده و بافت میزبان به‌خوبی با آن یکپارچه می‌شود.
2. حذف خطرات فرسایش و خروج حلقه: در حلقه‌های پلاستیکی خطر بیرون‌زدگی یا نازک شدن قرنیه روی لبه‌های سخت وجود داشت، اما در کرز این خطرات به حداقل می‌رسد.
3. کیفیت اپتیکی عالی و بدون هاله: بافت آلوگرافت شفاف بوده و ضریب شکست نوری آن کاملاً هماهنگ با ساختار طبیعی چشم است؛ بنابراین بیماران از دید شبانه بسیار باکیفیت‌تر و بدون هاله‌های مزاحم بهره‌مند می‌شوند.
4. جلوگیری از پیوند قرنیه تمام‌ضخامت: این عمل به عنوان یک پل ارتباطی بسیار مؤثر عمل می‌کند تا بیماران مبتلا به قوز قرنیه متوسط تا پیشرفته بتوانند نیاز به جراحی‌های سنگین پیوند قرنیه را سال‌ها به تأخیر بیندازند یا کاملاً از آن بی‌نیاز شوند.
نقش پیشگامانه پرفسور مهرداد محمدپور در اجرای عمل کرز در ایران
ورود تکنیک‌های نوین جراحی‌های قرنیه به عرصه بالینی کشور، نیازمند دانش آکادمیک عمیق، تسلط بر تازه‌ترین گایدلاین‌های جهانی و مهارت بالای جراحی است. پروفسور مهرداد محمدپور (استاد تمام و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و جراح بیمارستان فارابی) به عنوان یکی از چهره‌های پیشرو و مراجع علمی چشم‌پزشکی در ایران، از نخستین اساتیدی بودند که با راه‌اندازی و به‌کارگیری استانداردهای نوین بین‌المللی، جراحی‌های پیشرفته اصلاحی قوز قرنیه از جمله کرز (CAIRS) را برای نخستین بار در کشور پیاده‌سازی و اجرا نمودند.
اقدامات و دستاوردهای برجسته ایشان در این حوزه شامل موارد زیر است:
Bullet بومی‌سازی و انطباق پروتکل‌های جهانی با استانداردهای داخلی: ایشان با بهره‌گیری از تجهیزات مدرن نقشه‌برداری قرنیه (توپوگرافی و پنتاکم)، دقیق‌ترین الگوها را برای برش و جای‌گذاری این حلقه‌های بافتی متناسب با نقشه اپتیکی هر بیمار به کار بسته‌اند.
Bullet تلفیق کرز با درمان‌های ترکیبی: دکتر محمدپور با انجام هم‌زمان یا مرحله‌ایِ روش‌های تثبیت‌کننده قرنیه (مانند کراس‌لینکینگ) در کنار کرز، پایداری طولانی‌مدت ساختار قرنیه را برای بیماران جوان مبتلا به کراتوکونوس به ارمغان آورده‌اند.
Bullet درمان پرونده‌های پیچیده و ارجاعی: به دلیل جایگاه آکادمیک ایشان در بیمارستان فارابی و کلینیک‌های تخصصی، بسیاری از بیماران با قوزهای نامنظم شدید که سایر مراکز جراحی آن‌ها را پرریسک ارزیابی کرده بودند، با موفقیت تحت درمان‌های مدرن قرنیه قرار گرفته‌اند.
نتیجه‌گیری
قوز قرنیه دیگر به معنای محدودیت قطعی در بینایی یا تن دادن به جراحی‌های تهاجم‌پذیر پیوند قرنیه نیست. ظهور تکنیک پیشرفته کرز (CAIRS) فصل تازه‌ای را در درمان این بیماری گشوده است. مدیریت صحیح این‌گونه جراحی‌های ظریف نیازمند تجربه بالا و دانش تخصصی است و حضور اساتید برجسته‌ای همچون پروفسور مهرداد محمدپور سبب شده تا بیماران ایرانی بتوانند از پیشرفته‌ترین استانداردهای درمانی جهان در داخل کشور بهره‌مند شوند.
CAIRS or Corneal Allogenic Intrastromal Ring Segments is a procedure for Keratoconus, Pellucid Marginal Degeneration and Post LASIK ectasia.
پروفسور دکتر مهرداد محمدپور
استاد دانشگاه تهران
فوق تخصص لیزیک و قوزقرنیه
تهران ولیعصر بالاتر از شهید بهشتی. روبروی هتل سیمرغ واحد ۱۱ طبقه ۶
پذیرش
۰۲۱۸۸۷۲۷۴۶۹
۰۲۱۸۸۷۰۳۹۵۶
۰۹۳۹۲۰۰۲۴۵۲
