نکات کلیدی بالینی دربارهٔ آستیگماتیسم وابسته به سن
1️⃣ نوزادی و کودکی
• آستیگماتیسم با درجات بالا در نوزادان شایع ولی اغلب گذرا است.
• همزمان با امتروپیسازی طبیعی چشم، میزان آستیگماتیسم کاهش مییابد.
• محور آستیگماتیسم در نوزادان متغیر است (WTR یا ATR) و اندازهگیریها ممکن است ناپایدار باشند.
• پس از حدود ۴ سالگی، معمولاً آستیگماتیسم با قاعده خفیف باقی میماند.
• آستیگماتیسم پایدار و معنیدار در کودکی میتواند منجر به آمبلیوپی شود و نیاز به پیگیری دقیق دارد.
⸻
2️⃣ بزرگسالی جوان (۲۰–۳۰ سال)
• شایعترین الگو: آستیگماتیسم با قاعده (WTR)
• شدت معمولاً کم است (< ۱ دیوپتر).
• غالباً منشأ اصلی آن قرنیهای است.
⸻
3️⃣ تغییرات وابسته به افزایش سن (>۴۰ سال)
• شیوع آستیگماتیسم افزایش مییابد.
• محور آستیگماتیسم بهتدریج از:
With-the-Rule → Against-the-Rule
تغییر میکند.
• این تغییر در آستیگماتیسم قرنیهای و کل چشم دیده میشود.
• تغییرات قرنیهای مهمتر از تغییرات عدسی هستند.
⸻
4️⃣ مکانیسمهای اصلی (برای درک پاتوفیزیولوژی)
🔹 انحنای قرنیه
• با افزایش سن:
• شیب افقی افزایش مییابد
• شیب عمودی کاهش مییابد
• این تغییرات باعث حرکت محور به سمت ATR میشود.
🔹 بیومکانیک قرنیه
• افزایش سفتی قرنیه بهعلت:
• تغییر فیبریلهای کلاژن
• کراسلینکینگ ناشی از گلیکاسیون
• ضخیمشدن غشای دسمه
🔹 فشار پلک
• در جوانان: فشار پلک فوقانی → WTR
• با افزایش سن:
• کاهش تون پلک
• درماتوکالازیس
• کاهش اثر flattening عمودی
→ شیفت به ATR
🔹 پاتولوژیهای پلکی
• شالازیون، پتوز مادرزادی، بلفارواسپاسم
→ تغییرات قابل توجه و گاه برگشتپذیر آستیگماتیسم
🔹 عضلات خارجچشمی
• جراحی استرابیسم میتواند باعث تغییر آستیگماتیسم شود (مکانیسم دقیق نامشخص)
⸻
5️⃣ عوامل ژنتیکی (نکتهٔ پژوهشی مهم)
• ژنهای مرتبط:
• PDGFRA (بسیار مهم)
• MTOR
• VAX2
• NRXN1
• این ژنها در:
• رشد کرهٔ چشم
• remodeling ماتریکس قرنیه
• انحنای قرنیه
نقش دارند.
⸻
پیامهای عملی برای بالین 👁️
✅ آستیگماتیسم کودکی اغلب نیازمند صبر و پیگیری است، نه درمان تهاجمی زودهنگام
✅ تغییر محور آستیگماتیسم در سالمندان پدیدهای فیزیولوژیک است
✅ بیماریهای پلکی میتوانند علت ثانویه و قابل درمان آستیگماتیسم باشند
✅ در جراحیهای انکساری و کاتاراکت، سن بیمار و الگوی محور آستیگماتیسم باید حتماً در نظر گرفته شود