تاریخچه اختراع و تکامل لنز داخل چشمی

تاریخچه اختراع و تکامل لنز داخل چشمی (Intraocular Lens – IOL)

اختراع لنز داخل چشمی یکی از نقاط عطف بزرگ در تاریخ چشم‌پزشکی و جراحی آب‌مروارید است و مسیر آن به‌طور خلاصه چنین بوده است:

⸻

🔹 آغاز ایده (قرن ۱۸)
• ۱۷۴۸ – ژاک داویِل (Jacques Daviel)
برای اولین بار جراحی آب‌مروارید به روش خارج‌کردن عدسی کدرشده انجام شد (ECCE)، اما جایگزینی برای عدسی وجود نداشت و بیماران مجبور به استفاده از عینک‌های بسیار ضخیم بودند.

⸻

🔹 تولد لنز داخل چشمی (دهه ۱۹۴۰)
• ۱۹۴۹ – سر هارولد ریدلی (Sir Harold Ridley) 🇬🇧
پدر لنز داخل چشمی
او مشاهده کرد که خلبانان جنگ جهانی دوم که ترکش‌های PMMA (پلی‌متیل‌متاکریلات) در چشمشان باقی مانده بود، واکنش التهابی شدیدی نشان نمی‌دادند.
➜ نتیجه: PMMA ماده‌ای زیست‌سازگار است.
• اولین IOL
ریدلی اولین لنز داخل چشمی را پس از جراحی آب‌مروارید در چشم بیمار کاشت.

⚠️ در ابتدا جامعه چشم‌پزشکی به‌شدت با این ایده مخالفت کرد (به‌دلیل عوارض، طراحی ابتدایی و نبود تکنیک‌های مدرن).

⸻

🔹 تکامل طراحی و پذیرش علمی (دهه ۱۹۶۰–۱۹۷۰)
• بهبود طراحی هپتیک‌ها برای فیکساسیون بهتر
• توسعه لنزهای:
• Anterior Chamber IOL
• Iris-fixated IOL
• Posterior Chamber IOL (تحول اساسی)
• Posterior Chamber IOL به‌تدریج به استاندارد طلایی تبدیل شد.

⸻

🔹 انقلاب فیکوامولسیفیکاسیون (دهه ۱۹۸۰)
• چارلز کلمن (Charles Kelman)
معرفی فیکوامولسیفیکاسیون → برش کوچک‌تر
• نیاز به لنزهای:
• Foldable IOLs
• مواد جدید: سیلیکون، آکریلیک هیدروفوب و هیدروفیل

⸻

🔹 عصر لنزهای پیشرفته (دهه ۱۹۹۰ تاکنون)
• Aspheric IOLs → بهبود کیفیت دید
• Toric IOLs → اصلاح آستیگماتیسم
• Multifocal & EDOF IOLs → کاهش وابستگی به عینک
• Light-adjustable IOLs
• Custom IOLs بر اساس wavefront
تاریخچه لنز داخل چشمی در ایران

🔹 دوره قبل از IOL (تا دهه ۱۳۴۰ شمسی)
• جراحی آب‌مروارید در ایران عمدتاً به روش:
• Intracapsular Cataract Extraction (ICCE)
• بیماران پس از جراحی به:
• عینک‌های بسیار ضخیم (+10 تا +12 دیوپتر)
• یا لنز تماسی سخت
وابسته بودند.
• کاشت لنز داخل چشمی عملاً انجام نمی‌شد یا بسیار محدود و تجربی بود.

⸻

🔹 ورود IOL به ایران (دهه ۱۳۵۰ شمسی | 1970s)
• هم‌زمان با گسترش Posterior Chamber IOL در دنیا
• اولین کاشت‌های IOL در مراکز دانشگاهی بزرگ انجام شد:
• بیمارستان فارابی تهران
• بیمارستان لبافی‌نژاد
• لنزها:
• PMMA
• نیازمند برش‌های بزرگ (۱۰–۱۲ میلی‌متر)
• جراحان پیشگام:
• عمدتاً آموزش‌دیده در اروپا (انگلستان و آلمان) یا آمریکا
• در ابتدا:
• مقاومت علمی و تردید مشابه تجربه جهانی وجود داشت.

⸻

🔹 تثبیت IOL به‌عنوان درمان استاندارد (دهه ۱۳۶۰)
• با وجود شرایط خاص دهه ۶۰، مراکز دانشگاهی چشم‌پزشکی فعال ماندند.
• افزایش تجربه در:
• ECCE + Posterior Chamber IOL
• تربیت نسل جدیدی از چشم‌پزشکان که:
• کاشت IOL را روش استاندارد پذیرفتند.
• بیمارستان فارابی نقش محوری در:
• آموزش رزیدنت‌ها
• تدوین پروتکل‌های بالینی

⸻

🔹 ورود فیکوامولسیفیکاسیون و لنزهای تاشونده (دهه ۱۳۷۰)
• معرفی تدریجی Phacoemulsification
• استفاده از:
• Foldable IOLs (Silicone & Acrylic)
• کاهش اندازه برش
• بهبود نتایج انکساری
• گسترش جراحی مدرن کاتاراکت در:
• تهران
• مراکز استانی بزرگ

⸻

🔹 رشد تکنولوژی و لنزهای پریمیوم (دهه ۱۳۸۰)
• استفاده از:
• Aspheric IOLs
• Toric IOLs
• شروع کاشت محدود:
• Multifocal IOLs
• توسعه بیومتری دقیق‌تر:
• Optical biometry
• افزایش توجه به:
• Quality of Vision نه صرفاً Visual Acuity

⸻

🔹 دوران معاصر (دهه ۱۳۹۰ تا امروز)
• کاشت گسترده:
• Toric
• Multifocal
• EDOF IOLs
• جراحی‌های پیشرفته:
• FLACS (محدود)
• IOL exchange
• Scleral-fixated IOL (sutured & sutureless)
• ایران به‌عنوان یکی از کشورهای:
• با حجم بالای جراحی کاتاراکت
•