تشخیص و درمان مدرن آستیگمات
آستیگماتیسم یکی از رایج‌ترین عیوب انکساری چشم است
که به دلیل عدم تقارن و انحنای ناهمگون قرنیه یا عدسی رخ می‌دهد. این عارضه سبب می‌شود نور به جای تمرکز روی یک نقطه مشخص از شبکیه، در چند نقطه متفاوت متمرکز شده و فرد در تمام فواصل (دور و نزدیک) دچار تاری دید، سایه‌دار دیدن تصویر و خستگی چشم شود.
با پیشرفت‌های شگرف در عرصه چشم‌پزشکی، امروزه روش‌های متنوعی برای اصلاح و درمان دقیق آستیگماتیسم وجود دارد که متناسب با سن، میزان آستیگمات، ضخامت قرنیه و سبک زندگی هر فرد انتخاب می‌شوند.
علت بروز آستیگماتیسم چیست؟
در یک چشم نرمال، سطح قرنیه کاملاً کروی و شبیه به توپ فوتبال است. این شکل متقارن باعث می‌شود پرتوهای نور به‌طور یکنواخت شکسته شده و یک نقطه کانونی دقیق روی شبکیه تشکیل دهند.
در چشم مبتلا به آستیگماتیسم، قرنیه یا عدسی فرمی بیضی‌شکل (مشابه توپ بیست‌بال) پیدا می‌کند. این تفاوت در انحنای محورهای مختلف قرنیه، عبور نور را مختل کرده و تصاویر را چه در فاصله نزدیک و چه در فاصله دور، کدر، تار یا دارای سایه می‌سازد.
علائم و نشانه‌های آستیگماتیسم
علائم آستیگماتیسم بسته به شدت آن متفاوت است، اما متداول‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:
Bullet تاری یا کشیدگی دید در تمام فواصل
Bullet دیدن هاله یا سایه در اطراف اشیاء و چراغ‌ها (به‌ویژه در رانندگی شبانه)
Bullet خستگی، سوزش و فشار مداوم روی چشم‌ها
Bullet سردردهای مزمن، به‌خصوص پس از مطالعه یا کار طولانی با نمایشگرها
Bullet تنگ کردن چشم‌ها برای ایجاد تمرکز و دید شفاف‌تر
روش‌های نوین اصلاح و درمان آستیگماتیسم
برای اصلاح این عارضه گزینه‌های اصلاحی غیرجراحی و جراحی‌های پیشرفته لیزری و داخل چشمی در دسترس است:
۱. عینک‌های طبی با عدسی سیلندری
ساده‌ترین و رایج‌ترین روش اصلاح، استفاده از عینک‌هایی با عدسی‌های سیلندری (استوانه‌ای) است. این عدسی‌ها عدم تقارن انحنای قرنیه را جبران کرده و نور را دقیقاً بر روی شبکیه متمرکز می‌کنند.
۱. لنزهای تماسی تخصصی (توریک و سخت)
برای افرادی که تمایلی به عینک ندارند، استفاده از لنزهای اصلاحی جایگزین مناسبی است:
Bullet لنزهای توریک (Toric): لنزهای نرم ویژه‌ای که بر اساس محورهای خاص آستیگماتیسم طراحی شده و ثبات بالایی روی قرنیه دارند.
Bullet لنزهای سخت نفوذپذیر به گاز (RGP): این لنزها برای آستیگماتیسم‌های شدیدتر یا نابرابری‌های قرنیه‌ای تجویز شده و سطح کاملاً منظمی برای شکست نور ایجاد می‌کنند.
۱. جراحی‌های لیزری قرنیه (لازک، فمتولیزیک و PRK)
برای حذف دائمی وابسته بودن به عینک و لنز، جراحی‌های اصلاحی قرنیه از محبوب‌ترین روش‌ها به شمار می‌روند:
Bullet فمتولیزیک (Femto-LASIK): با بهره‌گیری از لیزر فمتوسکند، لایه‌ای بسیار دقیق از قرنیه برداشته شده و سپس ساختار قرنیه با لیزر اکسایمر اصلاح می‌گردد. این روش دوره نقاهت سریع و بازگشت بینایی بسیار بالایی دارد.
Bullet لازک (LASEK / PRK): در این روش اصلاح قرنیه بدون برداشتن فلپ عمیق صورت می‌گیرد. لازک برای افرادی که قرنیه نازک‌تری دارند یا فعالیت‌های ورزشی سنگین انجام می‌دهند بسیار مناسب است.
۱. کاشت لنزهای داخل چشمی (توریک IOL)
در مواردی که آستیگماتیسم بسیار بالا باشد یا فرد هم‌زمان دچار آب مروارید (کاتاراکت) یا پیرچشمی باشد، جراحی تعویض عدسی انجام می‌شود. در این روش عدسی طبیعی چشم با یک لنز داخل چشمی توریک (Toric IOL) جایگزین شده و آستیگماتیسم را به‌طور کامل و دائمی برطرف می‌سازد.
آیا آستیگماتیسم قابل پیشگیری است؟
آستیگماتیسم غالباً زمینه ژنتیکی و مادرزادی دارد و یک تغییر ساختاری در آناتومی چشم است، بنابراین راهی برای جلوگیری از بروز اولیه آن وجود ندارد. با این حال، مالش شدید و مداوم چشم‌ها می‌تواند باعث آسیب به الیاف کلاژن قرنیه و تشدید آستیگماتیسم یا ابتلا به قوز قرنیه (کراتوکونوس) شود.
انجام معاینات منظم چشم‌پزشکی، به‌ویژه در سنین کودکی و نوجوانی، نقش کلیدی در تشخیص به‌موقع و جلوگیری از تنبلی چشم ناشی از آستیگماتیسم ایفا می‌کند.
نتیجه‌گیری
آستیگماتیسم عارضه‌ای کاملاً قابل مدیریت و اصلاح است. امروزه با تلفیق تکنولوژی‌های پیشرفته تصویربرداری قرنیه و لیزرهای مدرن، می‌توان دقیق‌ترین اصلاح بینایی را متناسب با ساختار چشم هر فرد ارائه داد. ارزیابی دقیق توسط متخصص چشم و بررسی نقشه‌برداری قرنیه (توپوگرافی)، نخستین گام در انتخاب بهترین و ایمن‌ترین روش درمانی خواهد بود.
پروفسور دکتر مهرداد محمدپور
استاد دانشگاه تهران
فوق تخصص لیزیک و قوزقرنیه
تهران ولیعصر بالاتر از شهید بهشتی. روبروی هتل سیمرغ واحد ۱۱ طبقه ۶
پذیرش
۰۲۱۸۸۷۲۷۴۶۹
۰۲۱۸۸۷۰۳۹۵۶
۰۹۳۹۲۰۰۲۴۵۲
