چه بیمار نباید جراحی شود؟ | راهنمای جامع انتخاب بیمار در جراحی‌های زیبایی و اصلاح دید (برداشت عینک)
در دنیای جراحی‌های چشم و زیبایی، تخصص و مهارت جراح تنها نیمی از مسیر موفقیت است؛ نیمهٔ دیگر و شاید حیاتی‌تر آن، «انتخاب درست بیمار» (Patient Selection) است. این مفهوم در متون مرجع جراحی جایگاه ویژه‌ای دارد، تا جایی که جملهٔ معروف زیر به یک اصل کلیدی تبدیل شده است:
هنگامی که یک کتاب درسی جراحی می‌گوید: روی بیماری که او را دوست ندارید جراحی نکنید! — به این معناست که انتخاب بیمار موضوعی بسیار جدی و حیاتی است.»
در ادامه قصد داریم به تفصیل بررسی کنیم که در جراحی‌های چشم (شامل جراحی‌های زیبایی پلک و جراحی‌های برداشت عینک یا لیزیک/لازک) چه کسانی کاندیدای نامناسبی هستند و از انجام عمل برای آن‌ها باید خودداری کرد.
۱. تیپ‌شناسی روان‌شناختی؛ چه کسانی نباید عمل شوند؟
موفقیت در جراحی‌های الکتیو (انتخابی)، وابستگی شدیدی به سلامت روان‌شناختی و انتظارات واقع‌بینانهٔ بیمار دارد. جراح باید در جلسهٔ مشاوره به تیپ‌های شخصیتی و رفتاری زیر با دقت توجه کند:
بیماران مردد، بی‌ادب، غیرمتعاون یا افسرده: این افراد معمولاً ظرفیت روحی لازم برای تحمل روند طبیعی بهبود را ندارند و ممکن است هرگز از نتیجهٔ عمل راضی نشوند.
انتظارات غیرواقع‌بینانه: بیمارانی که توقع دارند جراحی تمام مشکلات زندگی‌شان را حل کند یا به کمال مطلق و تقارن صددرصد دست یابند، کاندیدای مناسبی نیستند.
اختلالات شخصیتی بارز: وجود اختلالات روانی یا وسواس‌های شدید فکری دربارهٔ ظاهر، زنگ خطری جدی برای رد صلاحیت جراحی است.
بیماران بیش از حد تملق‌گو یا پرحرف: افرادی که سعی دارند با تملق‌گویی خاص یا پرحرفی نظر جراح را جلب کنند، یا خود را «بیمار بسیار مهمی» می‌دانند، اغلب پس از عمل در پذیرش ریسک‌های جزئی دچار مشکل می‌شوند.
بیماران بدون بدشکلی یا با نقص‌های بسیار جزئی: کسانی که ایرادی در آن‌ها دیده نمی‌شود یا نقص بسیار ناچیزی دارند، وسواس فکری بالایی دارند و هرگز از تغییرات راضی نخواهند شد.
جراح‌گردان‌ها (Surgeon Shoppers) و چانه‌زن‌ها: بیمارانی که مدام از این مطب به آن مطب می‌روند و بیشتر از کیفیت، روی قیمت تمرکز دارند یا به دنبال تخفیف‌های غیرمتعارف هستند، غالباً چالش‌برانگیزترین بیماران خواهند بود.
سابقهٔ درگیری در دعاوی حقوقی: افرادی که سابقهٔ شکایت از پزشکان قبلی را دارند، پتانسیل بالایی برای ایجاد چالش‌های قانونی در صورت بروز کوچک‌ترین عوارض جانبیِ احتمالی دارند.
۲. چه کسانی نباید عمل جراحی «برداشت عینک» (لیزیک، لازک، اسمارت‌سرف و…) انجام دهند؟
جراحی‌های اصلاح دید (برداشت عینک) اگرچه تکنولوژی بسیار پیشرفته‌ای دارند، اما برای همه مناسب نیستند. گروهی از بیماران به دلایل ساختاری، چشمی یا عمومی نباید تحت این عمل‌ها قرار گیرند:
قوز قرنیه (Keratoconus) یا اکتازی خفیف و مشکوک: بیماران مبتلا به قوز قرنیهٔ بالینی یا توپوگرافی‌های مشکوک (قرنیه‌های نازک یا نامنظم) به شدت در خطر افت شدید بینایی پس از لیزر هستند.
شماره چشم ناپایدار: اگر نمرهٔ چشم بیمار در یک سال گذشته تغییرات صعودی یا ناپایدار داشته باشد، عمل توصیه نمی‌شود؛ زیرا دید مجدداً ضعیف خواهد شد.
بیماری‌های سطح چشم و خشکی چشم شدید: افرادی که از سندرم خشکی چشم شدید، التهاب لبه پلک (بلفاریت) مزمن یا بیماری‌های سطح قرنیه رنج می‌برند، پس از عمل دچار مشکلات مزمن و دردناک خواهند شد.
بیماری‌های سیستمیک و خودایمنی: روماتیسم، لوپوس، دیابت کنترل‌نشده و نقص‌های ایمنی، روند ترمیم زخم در قرنیه را مختل کرده و عوارض خطرناکی ایجاد می‌کنند.
بارداری و دوران شیردهی: تغییرات هورمونی در این دوران نمرهٔ چشم و ضخامت قرنیه را موقتاً تغییر می‌دهد، لذا جراحی باید به بعد از این دوران موکول شود.
نازکی بیش از حد قرنیه: اگر ضخامت قرنیه پس از برداشتن بافت توسط لیزر به کمتر از حد استاندارد ایمنی برسد، خطر برآمدگی قرنیه (Ectasia) وجود دارد.
آب‌مروارید (کاترکت) یا آب‌سیاه (گلوکوم) پیشرفته: این بیماران به جای برداشت عینک، به درمان‌های تخصصی دیگری برای بیماری اصلی چشم خود نیاز دارند.
۳. چه کسانی نباید جراحی‌های زیبایی چشم و پیرامون آن (مانند بلفاروپلاستی) را انجام دهند؟
در ارزیابی زیبایی‌شناختی پلک و ناحیهٔ اطراف چشم (مطابق با اصول استاندارد معاینه که با بررسی شکایت اصلی بیمار و استفاده از آینه و اپلیکاتور برای نشان دادن دقیق دغدغه‌ها آغاز می‌شود و شامل گرفتن تاریخچهٔ دقیق ترومای بینی و صورت است)، گروه‌های زیر نباید عمل شوند:
بیماران مبتلا به خشکی چشم شدید یا اختلال در بسته شدن پلک (لاگوفتالموس): جراحی پلک در این افراد می‌توانند خشکی چشم را به مرحلهٔ خطرناکی برای سلامت قرنیه برساند.
اختلالات تیروئیدی چشم (مثل چشم‌های بیرون‌زده در بیماری گریوز) در فاز فعال: تا زمان ی که بیماری تیروئید چشمی کاملاً پایدار نشده باشد، نباید جراحی زیبایی پلک انجام داد.
آسیب‌ها و ترومای اخیر بینی یا صورت: افرادی که اخیراً ضربه خورده‌اند یا جراحی‌های ترمیمی‌شان کاملاً جوش نخورده و تثبیت نشده است.
نتیجه‌گیری
انتخاب بیمار هنر اصلی یک جراح مجرب است. گاهی شجاعانه‌ترین و حرفه‌ای‌ترین کارِ یک پزشک، «نه گفتن» به عمل جراحی برای بیمارانی است که از نظر روحی، روانی یا ساختاری کاندیدای مناسبی نیستند. رعایت این اصول، هم سلامت روان و جسم بیمار را تضمین می‌کند و هم اعتبار علمی و حرفه‌ای مجموعهٔ پزشکی را محافظت می‌نماید.
پروفسور دکتر مهرداد محمدپور
استاد دانشگاه تهران
فوق تخصص لیزیک و قوزقرنیه
تهران ولیعصر بالاتر از شهید بهشتی. روبروی هتل سیمرغ واحد ۱۱ طبقه ۶
پذیرش
۰۲۱۸۸۷۲۷۴۶۹
۰۲۱۸۸۷۰۳۹۵۶
۰۹۳۹۲۰۰۲۴۵۲
